Likeability versus Populariteit: Het fundamentele verschil tussen aardig zijn en macht
In de sociale psychologie van het kind zijn populariteit en sociale acceptatie twee gescheiden werelden. Populaire kinderen hanteren vaak macht en uitsluiting om hun positie te handhaven.
In het kort
- Likeability (sociometrische voorkeur) is gebaseerd op empathie, betrouwbaarheid en vriendelijkheid.
- Popularity (waargenomen status) is gebaseerd op zichtbaarheid, dominantie, uiterlijk en macht.
- Veel leerkrachten verwarren 'populair' met 'geliefd' en missen daardoor subtiele uitsluitingsmechanismen.
- Bi-strategische leerlingen manipuleren zowel klasgenoten als de leraar door strategisch charmant en intimiderend te zijn.
Direct toepassen in de klas (Evidence-based)
- Beloon pro-sociaal gedrag (hulpvaardigheid, troosten) explicieter dan verbale gevatheid of extraversie.
- Geef verantwoordelijke klassentaken ook aan rustige, hoog-likeable leerlingen in plaats van automatisch aan de luidste kinderen.
- Let op non-verbale signalen van uitsluiting: gefluister, wegkijken of afkeurende blikken bij het kiezen van partners.
Twee verschillende sociale werelden
Als je aan een klas vraagt: 'Wie vind je het aardigst?' en 'Wie is het populairst?', krijg je twee compleet verschillende lijstjes. Dit baanbrekende inzicht van Cillessen en collega's aan de Radboud Universiteit heeft de kijk op groepsdynamiek veranderd.
Kinderen die hoog scoren op likeability zijn coöperatief, helpen anderen en zijn emotioneel veilig. Kinderen die hoog scoren op populariteit zijn invloedrijk en trendsettend, maar vertonen significant vaker relationele agressie (roddelen, uitsluiten, oogrollen).
Het risico voor de groep
Wanneer een groep wordt gedomineerd door populaire leerlingen met een lage likeability, ontstaat er angstcultuur. Andere leerlingen durven niet meer voor elkaar op te komen uit angst hun eigen sociale positie te verliezen.
In de praktijk
Werkvormen waarin deze theorie direct tot leven komt in de klas:
Naamspel met de bal
De hele klas kent elkaars naam binnen drie ontspannen rondes.
Zoek iemand die... (Kennismakingsbingo)
Leerlingen ontdekken binnen 15 minuten onverwachte overeenkomsten met klasgenoten.
Evolutiespel (Ei, Kuiken, Gorilla, Superheld)
Breekt binnen 5 minuten alle gène en zorgt voor een uitgelaten, actieve sfeer in de klas of gymzaal.
Bronnen & Wetenschappelijke Publicaties
- •Van den Berg, Y.H.M., Lansu, T.A.M. & Cillessen, A.H.N. (2020). Preference and popularity as distinct forms of status. Journal of Adolescence.