Onze Gouden Grondwet & Handtekeningenboom
Democratisch opstellen en plechtig ondertekenen van de 5 belangrijkste klassenafspraken
✨ Wat levert het op: Klassenregels worden eigendom van de kinderen zelf in plaats van opgelegde regels van de leerkracht.
30–60 min
Onderbouw, Middenbouw, Bovenbouw, VO
Tafelgroepjes (3-5), Hele klas (Kring)
5 doelen
Zo zeg je het tegen de klas
De letterlijke instructie die je meteen kunt uitspreken zonder de groep kwijt te raken:
"Regels zijn er niet om jullie te plagen, maar om ervoor te zorgen dat iedereen elke dag met een glimlach naar school komt en durft te leren. Vandaag schrijven we onze eigen klassengrondwet. Als jouw handtekening eronder staat, beloof je aan de hele groep dat je je best doet om je eraan te houden én elkaar er vriendelijk aan te herinneren."
Stappenplan
- 1
1. Brainstorm in 4-tallen: 'Wat hebben wij nodig om ons hier veilig te voelen en fijn te kunnen leren?'.
- 2
2. Verzamel de ideeën en formuleer samen maximaal 5 positieve regels (geen 'niet'-zinnen, maar gewenst gedrag).
- 3
3. Schrijf de 5 regels centraal op de poster in duidelijke kindertaal.
- 4
4. Plechtige ceremonie: elke leerling en de leerkracht zet een handtekening of vingerafdruk als blad aan de boom.
- 5
5. Hang de poster op een prominente plek in het lokaal op ooghoogte.
Opstelling & Visueel Schema
Plattegrond en ruimtelijke organisatie voor in het lokaal of op het digibord:
Vragen voor de nabespreking
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een leuk spelletje. Hier zit de echte opbrengst voor de groep:
- Waarom is het fijner als we deze regels samen bedenken in plaats van dat de meester ze alleen oplegt?
- Wat doen we als iemand per ongeluk een regel vergeet? Hoe helpen we diegene weer op weg?
- Welke van de 5 regels vind jij persoonlijk het allerbelangrijkst, en waarom?
Wat kan er misgaan en wat doe je dan?
⚠️ Situatie: De klas verzint 25 verschillende regels waardoor niemand ze meer kan onthouden.
💡 Oplossing: Cluster de regels samen tot maximaal 5 kernwaarden (bijv. Veiligheid, Respect, Hulpvaardigheid, Eerlijkheid, Rust).
⚠️ Situatie: De regels worden te vaag (bijv. 'We zijn lief').
💡 Oplossing: Maak het concreet: 'Wat doe je dan precies als je lief bent? Hoe ziet dat eruit in de rij?'
Bron & inspiratie
Herschreven voor Gouden Weken
Bron: PBS in de school: Positieve gedragsondersteuning — Kees van Overveld (2016), via Uitgeverij Pica.
Leerkrachttip
Herformuleer negatieve zinnen altijd naar positief handelingsperspectief: 'Niet rennen' wordt 'We lopen rustig in de gang', 'Niet uitlachen' wordt 'Fouten maken mag, we helpen elkaar'.
Benodigdheden & Voorbereiding
- Grote poster of A2-vel (of een getekende boomstam)
- Dikke stiften
- Stempelkussen, inkt of een handtekeningenpen voor de ondertekening
- Teken een grote boomstam of grondwet-oorkonde op de poster.
Sociaal-Emotionele Doelen
Variaties & Differentiatie
- 👉Onderbouw: Gebruik pictogrammen bij elke regel zodat ook niet-lezende kleuters de afspraken direct herkennen.
- 👉Later in het jaar (week 3 of 4): werkt net zo goed als hernieuwing van de afspraken na de eerste weken, met dezelfde opzet maar dan als evaluatie en bijstelling.
Ervaringen & Praktijktips uit de klas
Hoe werkte deze activiteit in de praktijk? Ontdek geverifieerde tips van collega-leerkrachten of deel jouw ervaring.
Meer werkvormen voor deze fase
Binnen-Buiten Kring
Twee cirkels tegenover elkaar die ronddraaien naar een nieuwe gesprekspartner
Leerlingen voeren in korte tijd meerdere korte, gelijkwaardige gesprekjes met steeds wisselende klasgenoten.
Binnen-Buitenkring (Kagan Structuur)
Dynamische kringopstelling waarin iedereen tegelijk actief spreekt en luistert
Garandeert 100% actieve deelname en gelijktijdige interactie voor alle leerlingen tegelijk.
De Brugklas Survival Guide & Kluisjes-Hulp
Praktische en sociale steun voor de overgang naar het voortgezet onderwijs
Neemt de typische brugklasstress (roosters, zware tassen, kluisjes, huiswerk) weg door peer-support.