Kennisrotonde: Wat is een effectieve methode om pesten tegen te gaan? (De 6 Rollen)
Waarom pesten een sociaal groepsproces is, hoe de 6 rollen van Salmivalli werken, en waarom interventies gericht op verdedigers en buitenstaanders het meest effectief zijn.
Direct toepassen in de klas (Evidence-based)
- Bespreek de 6 rollen openlijk met de klas zodat leerlingen inzien dat 'toekijken en lachen' ook pestgedrag in stand houdt.
- Leer kinderen concrete verdedigersvaardigheden: het slachtoffer meevragen om te spelen of samen naar de meester lopen.
Pesten is een strategisch groepsproces
**Vraag aan de Kennisrotonde (KR. 892):** *Wat is een effectieve methode om pesten op school tegen te gaan en welke mechanismen spelen een rol?*
Pesten is géén ruzie tussen twee kinderen, maar een poging van een pester om dominantie en status te verwerven ten koste van een kwetsbaar slachtoffer. Pesten blijft bestaan zolang de groep de pester beloont met aandacht of stilzwijgen.
De 6 Rollen in de Klas (Salmivalli, 2010)
In het sociologische pestmodel worden 6 vaste rollen onderscheiden:
- **1. De Pester (Ringleader):** Initieert het pestgedrag om sociale status en macht af te dwingen.
- **2. De Assistent:** Doet actief mee met treiteren en volgt de pester.
- **3. De Versterker (Reinforcer):** Lacht, moedigt aan en levert het onmisbare publiek.
- **4. De Buitenstaander (Outsider):** Ziet het gebeuren maar zwijgt uit angst of ongemak (wordt door pesters gezien als stilzwijgende goedkeuring).
- **5. De Verdediger (Defender):** Komt actief op voor het slachtoffer, troost of schakelt hulp in.
- **6. Het Slachtoffer:** Het doelwit van herhaaldelijke uitsluiting of intimidatie.
Wat werkt bewezen wel en niet?
Erkende effectieve antipestprogramma's (zoals KiVa, PRIMA en Taakspel) richten zich op de hele groep. Door de zwijgende buitenstaanders te transformeren naar actieve verdedigers, verliest de pester zijn sociale beloning en dooft het pestgedrag uit.
Praktijkwerkvormen bij dit onderzoek
Alle werkvormen →Zoek iemand die... (Kennismakingsbingo)
Actieve rondloop-werkvorm om verrassende overeenkomsten te ontdekken
Leerlingen ontdekken binnen 15 minuten onverwachte overeenkomsten met klasgenoten.
Evolutiespel (Ei, Kuiken, Gorilla, Superheld)
Hilarisch steen-papier-schaar spel waarbij iedereen op eigen tempo groeit
Breekt binnen 5 minuten alle gène en zorgt voor een uitgelaten, actieve sfeer in de klas of gymzaal.
Het Grote Parachute Spel (Groene Spelen)
Coöperatief bewegingsspel in de gymzaal waar winnen niet bestaat
Verbindt de hele klas in één grote gezamenlijke ritmische beweging vol plezier en teamwork.
Wetenschappelijke bronnen & Literatuurlijst
- Kennisrotonde. (2020). Wat is een effectieve methode om pesten tegen te gaan? (KR. 892). Den Haag: NRO.
- Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112-120.